Bregtje van der Haak Uiquity
Bregtje van der Haak Uiquity

Bregtje van der Haak (Ubiquity); een oproep tot onbereikbaarheid #interview

Ik zit in een koffieshopje in Amsterdam en bereid me voor op een interview met regisseuse Bregtje van der Haak. Haar nieuwste film, Ubiquity, is zojuist in Nederland in première gegaan en heeft een belangrijke boodschap over de ‘onzichtbare’ wereld om ons heen. Een wereld vol stralingen, technologie en constante bereikbaarheid.

Ik kijk om mij heen en zie het merendeel van de mensen achter een laptop zitten met hun telefoon op schoot, aan het oor of op tafel. Ook mijn mobiel zit aan mijn hand gekleefd terwijl ik de eerste beelden van Ubiquityzie. Na tien minuten krijg ik het benauwd, zet ik mijn telefoon op ‘airplane mode’ en denk ik een hoofdpijn op te voelen komen. Een te drukke agenda? De gevolgen van alle draadloze telefonie? Of de kracht van een doeltreffende documentaire over de effecten van de wereld van technologie?

Verhalen die je doen stilstaan

Bregtje van der Haak is geen groentje als het aankomt op het vertellen van verhalen met een sociale lading. Als journaliste en documentairemaakster regisseert zij voor VPRO Tegenlicht producties over de veranderende wereld. Zo maakte zij onder andere een documentaire over de keerzijde van altijd ‘online’ zijn: ‘Offline als Luxe’. Haar documentaire ‘Digitaal geheugenverlies’ gaat over het korte termijnperspectief van het flitskapitalisme. De verkiezingskoorts die onze democratie gevangenhoudt. En hoe we zelf voortdurend afgeleid worden door het gevoel iets te missen en de noodzaak van multitasking. Zeker geen huis, tuin en keukenfilmpjes. Maar belangrijke verhalen die je doen bewegen. Of juist even stil doen staan bij de manier waarop je leeft. En Ubiquity doet niet anders.

Over Elektromagnetische Hypersensitiviteit

Met Ubiquity volgt Bregtje drie personages met EHS; ‘elektromagnetische hypersensitiviteit’. Mensen die aan EHS lijden hebben last van pieptonen in hun hoofd, duizeligheid en zelfs bloedneuzen. Allemaal veroorzaakt door een overvloed aan elektrische signalen. Bregtje zet geen vraagtekens bij de ‘ziekte’, noch heeft zij een oordeel over de manier van leven die Per (Zweden), Anouk (Nederland) en Asaka (Japan) hebben gekozen. Naar aanleiding van haar eerdere documentaire Offline als Luxeen de app die zij ontwikkelde, White Spot, ontmoette zij mensen op zoek naar plekken zonder internet of elektronische straling.

Zo kwam de Zweedse ingenieur Per Segerbäck op haar pad. Ooit nauw betrokken bij de geboorte van de smartphone van Ericsson. Hij woont in ’no mans land’ in Zweden en is door zijn overgevoeligheid gedwongen compleet buiten de wereld van straling te leven. Hierdoor leeft hij al 18 jaar afgezonderd. Als Bregtje met camera- en geluidsman naar zijn huis afreist, worden zij verzocht telefoons en alle elektronica achter te laten en op een plek ver weg van Per te bewaren. Ook mag de moderne camera niet mee. Dit betekent dat er gefilmd moet worden met een opwind-Bolex uit de jaren ’40. Met elke keer maar 20 seconden aan film per shot.

lees verder onder de foto

Volg Girls in Film ook op Facebook | Instagram | YouTube of schrijf je in voor de nieuwsbrief.

De romantiek van het leven

En misschien zijn dit wel de mooiste beelden uit de film. Imperfecte, rauwe beelden van een leven dat zich buiten de maatschappij afspeelt. In een wereld waar alles om snelheid, perfectie en comfort gaat, stelt de film de effecten van onze technologische samenleving aan de kaak. En laat juist daarmee ook weer de romantiek van het leven zien.

Asaka, het meisje uit Japan, communiceert uitsluitend met handgeschreven brieven en analoge telefoon. Bregtje ontmoette haar in Amerika en wilde graag haar verhaal vertellen. Ze maakte een afspraak om drie maanden later naar Japan te komen. Bregtje en het camerateam reisde af naar Tokio. Op goed geluk want Asaka was moeilijk te bereiken. Maar misschien juist als je niet afhankelijk bent van technologie, hecht je meer waarde aan menselijke contacten en afspraken. Zo zien we Asaka in een speeltuin onder een glijbaan in haar dagboek schrijven.

Onder je huid

Nu lijkt het verhaal van Per een ‘ver van je bed show’ en ook Asaka leeft op een manier die weinig van ons zich kunnen indenken. Bregtje vond ook de Nederlandse Anouk die een ‘gewoon’ leven lijdt, maar enorm veel last heeft van de stralingen van de zendmast die praktisch bij haar in de tuin staat. Als Anouk op zoek gaat naar een nieuw huis zonder straling, komt ze erachter dat er in Nederland gelukkig nog wel plekken zijn waar de stralingswaarden aanvaardbaar zijn. Maar op de eventuele toekomstige school van de kinderen is elk klaslokaal voorzien van laptop, iPad of computer…

En terwijl Bregtje ons zo meeneemt langs deze mensen, kruipen de beelden van de film onder je huid. Bregtje heeft gebruik gemaakt van drone beelden om zo een gevoel van ‘big brother is watching you’ neer te zetten en om je het perspectief van de elektriciteitskabels te geven. Wat een wijds beeld zou moeten zijn, geeft juist een benauwd gevoel. Een mooie beeldvorm om de stralingen, zendmasten en onzichtbare technologie een personage te laten spelen in de film. Ook speelt van der Haak in de film met geluid. Ze gebruikte een speciale techniek om communicatiesignalen om te zetten in geluidsgolven. Hierdoor werden 3G en 4G ineens hoorbaar. Wederom een effectieve manier om onzichtbare netwerken een stem in de film te geven.

Onbereikbaar

Bregtje hoopte vooral met haar film dichtbij de ervaringen van de verschillende karakters te komen. Door in hun leven mee te gaan, zich aan hun regels te houden en hun manier van vertellen aan te houden, krijg je een mooi persoonlijk verhaal over een mondiaal probleem. En kies je er misschien zelf ook voor om je eens in de zoveel tijd terug te trekken op een plek zonder constante bereikbaarheid. Waar je op een steigertje in je dagboek schrijft of op een schommel je vriend een kaartje stuurt.

Ubiquity is nu te zien in de bioscoop.

Lees verder