Homoseksualiteit in films: on point of nog een lange weg te gaan?

Call Me By Your Name was een van de grootste hits in de bioscopen van 2017. Dit prachtige coming of age verhaal gaat over de jonge Elio die verliefd wordt op Oliver, die wat ouder is. Nog niet eerder had ik een film gezien waarbij het thema van homoseksualiteit wel aanwezig was, maar niet de boventoon voerde. Het ging om twee verliefde mensen, die toevallig allebei man zijn.

Homoseksuele en transgender personages zijn al lange tijd aanwezig in films. Ze werden weliswaar ofwel goed verstopt, ofwel heel erg stereotype afgebeeld, maar ze waren er wel degelijk. Maar is de manier van homoseksualiteit afbeelden in films eigenlijk wel zo veranderd door de jaren heen? Ik ging op onderzoek uit.

Homoseksualiteit in films: zo oud als het medium zelf?

Er zijn een aantal heel oude films waarvan gedacht wordt dat de personages homoseksualiteit representeren. In The Dickson Experimental Sound Film uit 1885 zie je bijvoorbeeld twee mannen met elkaar dansen. In die tijd was dat niet gewoon: je danste met een vrouw, niet met een andere man. Ook waren er veel stomme films zoals Charlie Chaplin’s The Masquerader, waarin mannen zich gingen verkleden als vrouwen. Mannen die zich ‘vrouwelijk’ gedroegen in films waren bedoeld als grappig, als ‘verwijfd’, maar ook om het publiek te shockeren.

Censuur

Vanaf de jaren ’40 kwam er in de Verenigde Staten ontzettend veel censuur op film. Niet alleen in Hollywood, maar ook bij onafhankelijke filmmakers. Hierdoor konden homoseksuele personages absoluut niet weergegeven worden. In Europa werden er wel een aantal gemaakt, zoals de Franse film A Song of Love (1950) over twee mannen die een bijzondere band ontwikkelen in de gevangenis. Maar ook deze films waren eigenlijk verboden en pas later, nadat de meeste censuur in de V.S. en Europa was opgeheven, konden deze worden vertoond.

Foto: A Song of Love (1950)

Volg Girls in Film ook op Facebook | Instagram | YouTube of schrijf je in voor de nieuwsbrief.

Homoseksualiteit suggereren

Homoseksualiteit in deze films was een niet expliciet maar eerder een suggestie. Extreem veel affectie tussen twee mensen van hetzelfde geslacht. Er werd niet gezoend, er was geen seks en niemand zei hardop: ‘ik ben homoseksueel’. Dit kwam pas in de jaren ’60, toen seksuele vrijheid onder jongeren heel erg belangrijk werd in de V.S. en Europa. Steeds meer mensen kwamen openlijk uit voor hun geaardheid. Bekende kunstenaars als Andy Warhol bijvoorbeeld staken niet onder stoelen of banken dat ze op mensen van hetzelfde geslacht vielen. In Italië was Pier Paolo Pasolini erg bekend, een openlijk homoseksuele regisseur. Warhol bijvoorbeeld maakte grote hoeveelheden korte films waarin je mannen met elkaar ziet zoenen. Ook maakte hij gigantisch veel foto’s en films met drag queens.

Volg Girls in Film ook op Facebook | Instagram | YouTube of schrijf je in voor de nieuwsbrief.

Weer een stap terug in de 80s

In de jaren ’80 ging het weer een stuk minder met de reputatie van de LGBTQ-gemeenschap. De AIDS-epidemie die zich verspreidde werd door veel mensen gezien als een ziekte voor homo’s . Maar toch kwamen er langzaam maar zeker films uit, ook in Hollywood, die verder gingen met het thema van homoseksualiteit. De jaren ’90 waren heel belangrijk. Denk bijvoorbeeld aan de film Philadelphia (1993), over een advocaat (Tom Hanks) die ontslagen wordt bij zijn advocatenkantoor omdat hij HIV heeft en homo is. Tom Hanks won hiervoor een Oscar en de film maakte  het onderwerp homoseksualiteit op een nieuwe manier bespreekbaar.

Foto: Philadelphia (1993)

Als ze maar niet zoenen!

Maar ondanks deze kleine stappen vooruit, was het nog lange tijd niet gebruikelijk om in mainstream films mensen van hetzelfde geslacht te zien zoenen of seks te zien hebben. Bovendien was homoseksueel zijn nog vaak een probleem in films. Het werd altijd gekoppeld aan in de kast zitten, uit de kast komen, verboden liefdes, pesten etc. Denk bijvoorbeeld aan My Own Private Idaho (1991) van regisseur Gus van Sant met Keanu Reeves en River Phoenix. Pas toen Brokeback Mountain in 2005 uitkwam, waren er twee homoseksuele personages in de hoofdrol in een Hollywood film. De film won vele prijzen en zorgde voor een nieuwe doorbraak in LGBTQ-cinema.

Vanaf dat moment kwamen steeds meer homoseksuele personages in de hoofdrol van Hollywood films. Denk maar aan Milk (2008), A Single Man (2008) en The Kids Are All Right (2010). Een van de meest recente aanwinsten in LGBTQ-cinema in mainstream Hollywood is Call Me By Your Name die vooral gewoon over liefde gaat.

Dit zijn onze vijf favoriete LGBTQ-films.

En de vrouwen dan?

Zoals je hebt gemerkt is het aanbod in films met lesbische of transgender hoofdpersonages erg schaars. Vaak worden films met lesbische hoofdpersonages gemaakt vanuit de male gaze. Dit houdt in dat de film vanuit een mannelijk perspectief wordt gemaakt waarin de vrouwen dienen als lustobject. Blue is the Warmest Color (2013) bijvoorbeeld, werd daarvan beschuldigd. Het lijkt wel alsof de vrouwen en transgenders nog een langere weg hebben te gaan dan de mannen… Maar gelukkig komt er langzaam maar zeker ook daar verandering in. Disobedience (2018) bijvoorbeeld draait nu, waarin ook twee vrouwen verliefd op elkaar zijn in een orthodox-Joodse gemeenschap.

En er komt een ook serie aan van Nederlandse bodem, Anne+, die gaat over een jonge lesbische vrouw in Amsterdam en al haar perikelen in de liefde. Deze gaat in première tijdens NFF en was binnen 1 dag uitverkocht. Makers Maud Wiemeijer en Valerie Bisscheroux, beide twintigers en lesbisch, wilden ontzettend graag een serie maken die zij zo hebben gemist toen ze jonger waren. Ze vonden dat er nog veel te weinig lesbische films en series waren waarin de homoseksualiteit een gegeven was, en niet een probleem.

Er lijkt dus wel enigszins schot in de zaak te zitten. Maar toch valt het op dat eigenlijk de (vaak problematische) homoseksuele rollen nog vaak gespeeld worden door heteroseksuele, blanke mannen. Mensen met een niet-witte huidskleur, transgenders en vrouwen worden toch nog vaak overgeslagen in films. In series lijkt het meer de goede kant op te gaan. Denk maar aan Orange is the New Black. Ook is onlangs Nicole Maines als eerste trangender superheld gecast voor de tv-serie Supergirl. Hopelijk zullen dit soort nieuwsberichten steeds meer voor gaan komen. Want zoals het er nu voor staat, hebben we nog een lange weg te gaan!

Lees ook ons achtergrondartikel over de geschiedenis van coming of age films.

Foto boven artikel: Call me By Your Name

Lees verder