interview Klara van Es
interview Klara van Es

Klara van Es: kleine films over grote onderwerpen #interview

Niet vaak wordt er een film gemaakt waarbij minder woorden, meer zeggen. Waarbij het hart van de maakster in elk frame van de film te voelen is. En waarbij je je als kijker een ‘fly on the wall’ voelt. In Zie Mij Doen volgen we personen met allemaal verschillende geestelijke beperkingen in hun dagelijkse leven. Waarbij de film met ‘de kunst van het weglaten’ meer vertelt dan met expliciete beelden. Ik sprak documentairemaakster Klara van Es.

Pendelen tussen radio en tv

Documentairemaakster Klara van Es ging na haar studie kunstgeschiedenis in een boekenwinkel werken omdat er in de mediawereld geen makkelijke instapformule bestaat. Maar ze hield vast aan haar droom om in de media te werken. Of dat radio, tv of film was maakte haar niet uit. Na een aantal jaren in de boekwinkel gewerkt te hebben stapte ze naar de nationale omroep om koste wat het koste een baan te veroveren. Regelmatig klopte ze op deur om er zeker van te zijn dat ze wisten dat ze er was, ze niet weg zou gaan en dat ze haar zeker niet moesten onderschatten. ‘She was here to stay’.

Dit doorzettingsvermogen en engelengeduld bleken de sleutel tot al haar toekomstige projecten. Voor de radio mocht ze een proefopdracht maken waarbij ze kunstboeken besprak. Een perfecte mix van wat ze studeerde en wat ze graag wilde, radioprogramma’s maken. Ze slaagde voor een stemexamen, waarbij de zender test of je stem microfoonwaardig is, en werd niet alleen door de radio maar ook door de tv opgemerkt. De regionale omroep van Antwerpen zocht een nieuw talent en Klara mocht als assistent productiemedewerker aan de slag. Ze hield ook haar baan bij de radio aan dus pendelde ze wekelijks tussen de twee media.

Dit hield ze een tijdje vol totdat ze van een aantal mediabedrijven aanbiedingen kreeg om als programmamaakster aan de slag te gaan. Ze was blij, zat op haar plek, maar het boeltje ging failliet. “Ik dacht shit, ik ben al wat ouder, ik moet nu mijn eigen werk gaan vinden… Dus heb ik een voorstel voor een andere tv-omroep ontwikkeld, gewoon op een A4tje.” De productiemaatschappij was enthousiast maar wilde dat ze er een documentaire van ging maken in plaats van een tv-programma.

Verdwaald in het Geheugenpaleis

“Ik ben heel toevallig op het onderwerp voor mijn eerste documentaire gekomen. Ik moest voor een productiemaatschappij onderzoek doen naar beroepen in de zorg en kwam zo bij de ouderenzorg terecht. Ik ging langs bij een woongemeenschap voor ouderen met dementie. Al heel snel werd mij duidelijk dat ik hier niet een kort item van kon maken maar dat het meer aandacht en tijd verdiende.” Zodoende diende Klara een voorstel bij de omroep in. Ze waren enthousiast en ze zouden de film gaan maken, maar het verzorgingstehuis was nog wat huiverig.

Om camera’s in het leven van deze  ouderen met dementie te introduceren leek de directie van het verzorgingstehuis geen succes. Dus deed Klara wat niet elke bevlogen documentaire maken zou doen, ze besloot een jaar lang als vrijwilligster bij de ouderen te gaan werken om zo het ijs te breken. Ze leerde over dementie, over het verzorgingstehuis, hun manier van leven, de medewerkers, patiënten en de zorg. Hierdoor verliep het filmproces ook een stuk soepeler. Ze wist precies wat ze wel en niet nodig had voor haar film. In de documentaire, Verdwaald in het Geheugenpaleis, volgt Klara drie vrouwen die zich allemaal in een tussenfase bevinden, een voorportaal waarachter bijna volledig geheugenverlies wacht. Dat Klara dit intieme portret heeft kunnen maken heeft wederom met haar engelengeduld en haar passie voor bijzondere verhalen te maken.

Zie Mij Doen

Haar nieuwste documentaire, Zie Mij Doen die op het Nederlands Film Festival te zien was en vanaf nu ook in de bioscoop, heeft ze op eenzelfde manier aangepakt. Ze werd benaderd door de directie van een woongroep voor mensen met een verstandelijk handicap, Monnikenheide, om een documentaire over dit bijzondere huis te maken. Door de architectuur, het gebruik van de natuur en de intensieve zorg was Klara meteen verkocht.  Ze koos ook hier er weer voor om eerst als vrijwilligster aan de slag te gaan. Een dag per week was ze die vriendelijke, rustige vrijwilligster die voor iedereen klaar stond. Ze observeerde, hielp mee en bereidde zich voor op het verhaal dat ze wilde vertellen en welke invalshoek ze wilde gebruiken. Welke karakters ze het best kon gaan gebruiken voor haar verhaal en waar de emoties en beste momenten zitten.

In Zie Mij Doen volgen we een aantal personen met allemaal verschillende geestelijke beperkingen. Jessica die een lichte mentale handicap heeft had het meeste moeite met de camera’s omdat ze zich er het meest bewust van was. Terwijl het bij de gehandicapte Nadine totaal geen issue was. Klara koos ervoor om in zwart/wit te filmen om zo de nadruk te leggen op emoties en het mentale handicap. Maar ook om aan te geven hoe er wordt gekeken naar mensen met een handicap. Esthetiek staat bij haar hoog in het vaandel en ze heeft een duidelijk eigen stijl ontwikkeld.

Camera  als extra personage

De camera is een extra personage tussen de bewoners. Waardoor je als kijker nauw betrokken bent bij intieme momenten, boeiende gesprekken en soms hartverscheurende emoties. “Na een paar dagen draaien keek ik het materiaal terug en kon zo heel duidelijk en weloverwogen te werk gaan. Ik wist wat ik nog nodig had, wat wel en niet werkte en waar ik dieper op in wilde gaan’. Klara filmde van juli 2016 tot september 2017 in Monnikenheide en heeft een sterke, bijzondere band met de bewoners opgebouwd. Haar harde werk, de prachtige, esthetische beelden en het indrukwekkende verhaal van Zie Mij Doen, werden eerder dit jaar beloond met een prijs voor Beste Belgische Documentaire tijdens Docville.

“Ik had nooit verwacht dat ik een prijs zou winnen. Ik weet dat ik geen festival films maak en al helemaal geen films die makkelijk in de prijzen vallen. Ik maak geen spektakel-achtige films, films die bij de jury in de smaak vallen. Daarom was ik ook zo ontzettend blij en vereerd met de prijs van Docville. Ik maak eigenlijk maar hele kleine films over grote onderwerpen…”

Zie Mij Doen is nu te zien in de bioscoop en op Picl.

Lees verder