tienerfilms
tienerfilms

Van shopping malls tot girlpower: waarom tienerfilms ons zo boeien

Amerikaanse tienerfilms zijn razend populair in Nederland. Het thema van volwassenwording in tienerfilms, ofwel coming of age, begon in de jaren vijftig en is altijd een populair thema gebleven. En dat is logisch: volwassen worden is voor iedereen herkenbaar. Maar wat maakt dit genre van Amerikaanse tienerfilms nou zo populair? En hoe is het genre verandert door de decennia heen?

Tijd voor een gesprek met Maryn Wilkinson, Universitair docent Film bij Media en Cultuur aan de Universiteit van Amsterdam. Ze promoveerde met een promotieonderzoek over de feministische filmtheorie en de representatie van tienermeisjes in Amerikaanse jaren tachtig films. We vlogen in een sneltreinvaart door de decennia heen, van de twee grote golven tienerfilms in de jaren ’50 en ’80, girlpower in de jaren ’90 tot aan het heden met Lady Bird.

Drive-ins, diners and cars: de eerste tienerfilms

De opkomst van tienerfilms begon na de Tweede Wereldoorlog. Er werd gezocht naar een nieuwe markt. Eerst in de muziek, met Elvis Presley bijvoorbeeld, maar ook in film. En die nieuwe markt waren de tieners. Er was een heel nieuwe cultuur ontstaan rondom deze groep jonge mensen. Denk hierbij aan de drive-ins, de diner, en natuurlijk het grote belang van de auto. Dit was dé manier voor rebelse tieners om elkaar buitenshuis te ontmoeten. Maar vooral om tegen het conservatisme van de jaren vijftig aan te schoppen. En dit uitte zich allemaal in het tienergenre in film. Denk bijvoorbeeld aan Rebel Without a Cause met James Dean als stoere jeugddelinquent met zijn rode jasje en sigaret in de mond.

coming of age tienerfilms lady bird

Schoppen tegen conservatisme

De jaren zestig en zeventig waren vervolgens extreem vrijgevochten in de VS. Denk maar aan het Woodstock festival, de tweede feministische golf, de Vietnamoorlog en de Civil Rights Movement. Er was dus eigenlijk een grote politieke shift. Jonge mensen werden politiek actiever en de teenagers werden meer als volwassen gezien. Voorbeelden van belangrijke tienerfilms uit die decennia zijn The Graduate (1967) en American Graffiti (1973).

Shopping malls en MTV: een vloedgolf aan tienerfilms

Maar dan begint het neo-conservatisme eind jaren zeventig. Voormalig acteur Ronald Reagan werd president in 1981. Hij was in die tijd bijna net zo omstreden als Donald Trump nu is. Reagan wilde terug naar de normen en waarden van de jaren vijftig. Dit betekent dat de vader weer de hoeksteen van de familie moest worden. Met de tweede feministische golf waren natuurlijk vrouwen allemaal de werkvloer opgegaan en de vader werd hierdoor wat achtergesteld. Gezinnen gingen weer in de suburbs wonen. Daar ontstond de cultuur van de shopping mall als nieuwe plek voor jonge mensen om elkaar te ontmoeten. Overal begonnen tv-schermen te hangen waarop bijvoorbeeld MTV veel werd afgespeeld. Een nieuwe teen culture ontstond en daarmee weer een geheel nieuwe golf aan teen cinema.

Ook interessant: Waarom je deze nineties series beter begrijpt als dertiger.

Dead mother syndrome

En wat kwamen er veel tienerfilms uit. ‘Écht veel!’, vertelt Maryn Wilkinson. ‘En daar zit ook een conservatieve terugslag in. Het zijn de vaders die nu de films vooral maken en dus zijn de moeders vaak dood of afwezig in de films. De moeders zijn dan een soort metafoor voor de vrouw die de werkvloer op is gegaan. Ik noem dat het dead mother syndrome’. Een vaak terugkerend element in die films van de jaren tachtig is dan ook de band tussen dochter en vader.

Het concept van het vormen van je identiteit wordt in deze golf tienerfilms heel belangrijk in Amerika. Het idee dat wat je draagt en wat je koopt bepaalt wie je bent, dat zie je beginnen in de jaren tachtig. Denk hier bijvoorbeeld aan het concept van de make-over: met een nieuw kapsel en een nieuwe outfit ben je plotseling de popular girl. Een goed voorbeeld hiervan zie je in The Breakfast Club (1985). Het prinsesje Claire transformeert het buitenbeentje Allison. Na de metamorfose is Allison een totaal ander persoon, en plotseling wel in trek bij de mannen.

coming of age tienerfilms lady bird

Verandering in de jaren ’90: tijd voor girlpower

Identiteitsvorming is in de jaren negentig en ook nu nog een  belangrijk thema in Amerikaanse tienerfilms. In de nineties krijgen we volgens Wilkinson de meest progressieve periode in het genre. ‘Dan krijg je de girlpower. Voor mij zijn de jaren negentig nog steeds de meest progressieve periode in de representatie van tienermeisjes’. Het idee dat in de jaren tachtig begon, over het kopen van je eigen populariteit, lijkt heel erg conservatief. Maar dat is het niet per se. ‘In de maakbaarheid zit ook een bepaalde daadkracht, een bepaalde agency dat je jezelf kan scheppen. En dat zie je sterk terug in de jaren negentig’. Denk hierbij aan het wat duistere Heavenly Creatures (1994, eerste grote film met Kate Winslet) of aan het superbekende Clueless (1995).

Volg Girls in Film ook op Facebook | Instagram | YouTube of schrijf je in voor de nieuwsbrief.

Lady Bird: tienerfilm met een bijzonder liefdesverhaal

En de girlpower van de jaren ’90 gaat nog zeker door in de decennia daarna. Denk bijvoorbeeld aan films als Mean Girls (2004) en Easy A (2010). Maar, in deze films is toch uiteindelijk wel het krijgen van een vriendje een belangrijk einddoel. En daarin is Lady Bird weer heel anders.

Father Leviatch: Lady Bird, is that your given name?
Christine McPherson: Yeah
Father Leviatch: Why is it in quotes?
Christine McPherson: I gave it to myself. It’s given to me by me.

Deze quote laat precies zien wat Lady Bird bijzonder maakt volgens Wilkinson. ‘Interessant  is dat het gaat over een jong meisje dat zichzelf durft te definiëren. Dat zichzelf letterlijk een naam geeft’. Dit is weer de maakbaarheid die eerder genoemd werd, die agency. Lady Bird is daar heel erg actief mee bezig. ‘En niet alleen actief mee bezig, maar zich er ook erg bewust van. Er is dus niet iets van buitenaf wat haar lijkt te definiëren. Zij doet dat zelf. Ze schrijft haar eigen verhaal, letterlijk. En dat is heel interessant’.

En het tweede element wat ook heel tof is aan Lady Bird, is dat de jongens maar een bijzaak zijn. In tegenstelling tot veel andere Amerikaanse tienerfilms bepaalt hier het krijgen van een vriendje niet wat een meisje waard is. Waar het in Lady Bird veel meer om draait zijn de relaties tussen de vrouwen. ‘Eigenlijk is de film een lovestory tussen vrouwen’, zegt Wilkinson. ‘Een lovestory tussen Lady Bird en Julie, haar beste vriendin, en tussen Lady Bird en haar moeder Marion. Dat is waar de film omheen gestructureerd is; de jongens komen er alleen af en toe in voor’.

Deze bijzondere love story is vanaf donderdag 5 april in de bioscoop.

 

Lees verder