celine sciamma interview
celine sciamma interview

Céline Sciamma: ‘Ik hoop dat iedereen wat politieker wordt!’ #interview

´Een gebroken hart is een open hart naar de rest van de wereld,´ vertelt regisseuse Céline Sciamma (Girlhood, Water Lilies) mij met een glimlach. Een korte samenvatting van een gedicht van  Amerikaanse dichteres Mary Oliver, maar ook van haar nieuwste film.

Portrait de la jeune fille en feu is een wonderschoon en realistisch verhaal over een kortstondige liefde. Ik ontmoette Céline in een hotel ergens in Amsterdam op een regenachtige zaterdag. We spraken over vrouwelijke schilders, bondgenootschappen, kunst, politiek en liefde. En ik had nog wel uren langer met haar door kunnen praten.

Kijken en bekeken worden

‘Neem de tijd om naar me te kijken’, instrueert Marianne haar kunststudenten in de eerste scène. En deze ene zin blijkt een essentieel onderdeel van Portrait de la jeune fille en feu. De jonge studenten bekijken hun docente, die voor deze les ook als model fungeert. Dit concept van het kijken naar, bekeken worden door en uitgenodigd worden om te kijken vloeit als een rode draad door de gehele film heen.

Direct in de volgende scène gaan we terug het verleden in. Marianne is onderweg naar een eilandje bij Bretagne, ergens eind 18e eeuw. Ze heeft een ingewikkelde taak. Het is aan haar om het portret te schilderen van Héloïse, wiens zus zich van een klif heeft afgeworpen. Nu is de last van een uithuwelijking doorgeschoven op haar schouders. Het portret is namelijk voor Héloïse’s aanstaande man. Wanneer hij het portret ontvangt en haar uiterlijk hem bevalt, zal het huwelijk worden voltrokken. Portret af betekent einde vrijheid voor Héloïse, die dan ook weigert te poseren. Marianne wordt daarom voorgesteld als gezelschapsdame, die Héloïse moet vergezellen tijdens lange wandelingen om haar te observeren. Elk vrij moment moet Marianne gebruiken om haar observaties stiekem vast te leggen in het portret dat het lot van Héloïse zal bezegelen. Maar langzaam maar zeker wordt het verlangen tussen de twee vrouwen steeds verder aangewakkerd…

celine sciama portrait of a lady on fire

Verlangen filmen

‘Ik wilde graag een film opdragen aan een liefdesverhaal op meerdere niveaus’, vertelt Céline wanneer ik haar vraag wat haar inspireerde deze film te maken. ‘Ik wilde geen liefde op het eerste gezicht. Ik wilde juist verlangen filmen. Zelfverzekerd en aandachtig bekijken hoe verlangen wordt geboren en hoe het zou opbloeien’. Maar het ging niet alleen om het opbloeien van een romance. Ook de herinnering aan, de filosofie van en de politiek binnen een romance spelen een grote rol. Maar niet alleen het observeren en bekijken van deze liefde was belangrijk. Céline raakte ook geïntrigeerd tijdens haar research over de grote hoeveelheid vrouwelijke schilders in Frankrijk eind 18e eeuw.

Lees ook onze top 5 favoriete LGBTQI+ films!

#timesup in de kunstgeschiedenis

De situatie van de vrouwen toen is erg vergelijkbaar met de situatie nu voor vrouwelijke makers, wist Céline te concluderen uit het vele archiefmateriaal dat ze heeft doorgespit. Deze vrouwen vormden in de 18e eeuw een grote solidaire groep die opkwam voor haar belangen. Dat was in die tijd ongehoord. De schilderkunst werd immers gedomineerd door mannen. Een belangrijk politiek moment, vergelijkbaar met wat er nu in de filmwereld gaande is. Maar een biopic maken over een van deze vrouwen vond Céline niet interessant. ‘Ik wilde een originele screenplay, ondanks dat veel kostuumdrama’s gebaseerd zijn op boeken’, legt Céline uit. ‘Ik had een biografische film kunnen maken, maar dat wilde ik niet. Ik ben er klaar mee dat we steeds gevraagd worden om een portret te maken van een “sterke vrouw” die zogenaamd heel vrijzinnig zijn. Maar eigenlijk zijn dat soort portretten respectloos naar de kansen die we krijgen. Anders krijg je weer zo’n ‘je redt het wel in deze wereld’-narratief, waar ik een hekel aan heb. Dus besloot ik zelf een narratief te bedenken’. Op die manier kon Céline al deze kunstenaressen en hun werk betrekken in het verhaal. 

celine sciamma interview

Samenwerkingen tussen vrouwen

Dit solidaire gevoel van een samenwerking tussen vrouwen zette Céline voort tijdens het maken van de film. De portretten waar Marianne aan werkt in de film zijn niet gebaseerd op één specifieke kunstenares uit de 18e eeuw. Ook is het niet gemaakt door een specialist die perfect de stijl van die tijd na zou kunnen bootsen. ‘Het is een film, een reconstitutie’, legt Céline uit. ‘We hebben de film gedraaid in 2018, en ik zei steeds: het is de 2018e eeuw’. En dus ging ze op zoek naar een jonge kunstenares die olieverfportretten maakte. Wat lastig is, want olieverfportretten zijn niet per se de mode tegenwoordig. En het meest ideale medium om een dergelijke kunstenares te vinden bleek Instagram. Zo ontdekte Céline Hélène Delmaire. Samen gingen ze op zoek naar de perfecte balans tussen de stijl van Hélène en die Céline voor ogen had van het portret in de film. Maar de samenwerking stopte niet bij enkel het maken van de portretten – Hélène was ook elke dag op de set aanwezig. Terwijl zij schilderde en tekende, werd ze geobserveerd door actrice Noémie Marlant. Die vervolgens haar bewegingen nabootste om zo goed mogelijk de rol van Marianne te vervullen.

Female gaze

Zoals ik al eerder noemde, en zoals telkens opnieuw tijdens het interview bleek, is het concept van kijken en observeren van groot belang in de film. Dit deed me denken aan het idee van de female gaze, een concept afgeleid van de term male gaze. De male gaze werd voor het eerst beschreven door filmcriticus Laura Mulvey in de jaren ‘70. In het kort houdt deze mannelijke gaze in dat vrouwen in de kunsten worden afgebeeld vanuit een mannelijk, heteroseksueel perspectief. Dit perspectief laat vrouwen enkel zien als seksuele objecten die dienen ten behoeve van de mannelijke kijker. In film betekent dit dat de male gaze drie perspectieven heeft. Allereerst die van de man achter de camera. Ten tweede die van de mannelijke personages in de film, en ten derde die van de (mannelijke) kijker.

De female gaze is een relatief nieuw concept dat nog volop wordt ontdekt en beschreven. Dit heeft natuurlijk te maken met het feit dat slechts recentelijk vrouwen in grotere getale zichtbaar worden in de filmwereld. En het is niet per se de vrouwelijke tegenhanger van de male gaze – een man die zijn shirt uittrekt in een film is niet female gaze. Net als de male gaze werkt de vrouwelijke variant vanuit de drie perspectieven.

Het grote verschil is echter dat het dient ten behoeve van de behoeftes van de vrouwelijke maker, personages en kijkers. Een interessant thema dat Céline uitgebreid onderzoekt in Portrait. ‘Ik wilde geen manifest van de female gaze maken, maar de gaze het plot maken van de film’, legt ze uit. ‘Alle spanning in de film draait om wat kijken is en wat er gebeurt als iemand terugkijkt’. En dat is een interessant gegeven als je denkt in de klassieke vorm van een schilder en een model. Wat Portrait aan ons laat zien, is dat het model natuurlijk net zo veel naar de kunstenaar kijkt als andersom. Het is een romantisch en erotisch gegeven – het verlangen om gezien te worden.

View this post on Instagram

🔥♥️🙏🏻

A post shared by 🔥🖼Celine S🖼🔥 (@celine_sciamma) on

Volg Girls in Film ook op Facebook | Instagram | YouTube of schrijf je in voor de nieuwsbrief.

Portrait de jeune fille en feu als politieke film

Maar het concept van de female gaze wordt niet alleen erotisch of romantisch benaderd. De film is ook politiek. Volgens Céline kan cinema niet overleven als men zich niet de female gaze gaat aanmeten, maar het is niet voor iedereen weggelegd. Wil je de female gaze hanteren, dan moet je ook dat op een politieke manier doen. De reacties op haar film vanuit eigen land laten dat maar al te goed zien. ‘In Frankrijk vragen ze me of ik vind dat mijn film een beetje feministisch is’, zegt Céline lachend. ‘En wat ik van het lesbische label vind. Het is geen label!’ Juist door de reacties die deze film teweegbrengt, toont het aan dat het zich niet beperkt tot een label of hokje. Het brengt wat teweeg, en is daarmee enorm krachtig.

celine sciamma interview
En de kracht van het verhaal zit hem niet in een conservatieve machtsdynamiek, of een gigantisch conflict, of problemen rondom de homoseksualiteit. Nee, de kracht zit juist in de gelijkheid. ‘In deze film is er uiteraard geen geslachtsongelijkheid, maar we hebben bewust ook geen intellectuele of sociale ongelijkheid in de film verwerkt’, legt Céline uit. ‘We leunen niet op ouderwetse conflicten, of dynamieken, maar iets nieuws, een nieuwe spanning, een toffe suspense, een nieuwe emotionele reis’. Ook gelooft Céline niet dat het een verdrietig liefdesverhaal is. ‘Als mensen zeggen, dit verhaal is zo tragisch, begrijp ik dat niet’, zegt ze. ‘Er gaat niemand dood, ze hebben een prachtige band waar mensen zich in kunnen herkennen. Ik geloof niet dat je hele leven bij elkaar blijven een happy ending is. Ik wilde iets anders laten zien. Deze vrouwen deelden een ware liefde die ze een beter mens maakte’. Als je het op die manier bekijkt is een gebroken hart inderdaad zo erg nog niet…

Samenwerking from heaven?

Na nog een tijd gesproken te hebben over politiek, feminisme en een aantal andere interessante thema’s uit haar film, was het helaas alweer tijd voor mijn laatste vraag. Namelijk met welke girl in film Céline graag zou willen samenwerken. Het antwoord zorgde ervoor dat je mij op het opnamebandje van enthousiasme een grote gasp hoorde slaken. Niemand minder dan Phoebe Waller-Bridge staat het hoogst op haar lijstje. Tot mijn grote blijdschap, gezien ik ook een gigantische fan ben van deze vrouw. ‘It will happen’, verzekert Céline me met een glimlach.

Portrait de la jeune fille en feu is vanaf 17 oktober te zien in de bioscoop.

Lees verder