To the Bone
To the Bone

Ik keek To The Bone en heb een eetstoornis gehad. Een paar gedachtes.

De film To The Bone staat na een lange en controversiële aanloop eindelijk op Netflix. Elke keer als er een fictie productie wordt gemaakt met een eetstoornis in het verhaal houd ik mijn hart vast. Vaak gaan die verhalen over jonge meisjes die door intensief turnen of dansen (o.a. Perfect Body, Black Swan, Dying to Dance, Thinspiration) anorexia- of boulimia nervosa ontwikkelen. En het is zo, sport kan een factor zijn voor een eetstoornis. Zo ook bij mij. Maar het gaat nog veel dieper.

Mijn eigen ervaring met een eetstoornis bestaat uit een verzameling aan genuanceerde en ingewikkelde omstandigheden, genetische aanleg en vooral psychologische ontwikkelingen. Ik wachtte met smart op een film die de diversiteit van eetstoornissen laat zien. De oorzaak van een eetstoornis is namelijk niet te vangen in een oorzaak/gevolg structuur. Daarom was ik zo nieuwsgierig naar To The Bone. Het is de eerste speelfilm waar zowel de regisseur en de hoofdrolspeelster zelf een eetstoornis hebben gehad. Ik heb de film afgelopen weekend gezien en wilde er een paar gedachtes over delen.

Controverse

Als je de titel van de film intikt op YouTube verschijnen er talloze filmpjes van mensen die commentaar leveren op de film. Ook mensen uit de eetstoornisgemeenschap. Netflix heeft nu een ‘trigger warning’ voor de film gezet. Het is een zwart beeld met witte tekst:

‘De film is gemaakt door mensen die eetstoornissen hebben gehad en bevat realistische beelden die voor sommige kijkers schokkend kunnen zijn.’

Het is een waarschuwing die niet bedoeld is voor de leek. Het is bedoeld voor de ana’s en de mia’s, de bingers, purgers en -zoals ze in de film worden genoemd- noemt ‘rexies’. Mensen zoals ik die, bij het zien van de film, niet schrikken. Wat mij overkomt is eerder een raar nostalgisch gevoel waarvan ik weet dat het niet hoort. Alsof ik moet lachen terwijl een puppy verdrinkt. Het kijken van dit soort films kan voor mij het gevaar meedragen dat het zal dienen als zwanenzang voor een terugval in het diepe zwarte gat dat anorexia heet.

Marti Noxon tweette, naar aanleiding van de ophef, het volgende over haar film:

Waar gaat de film over?

Ellen, de hoofdpersoon, heeft anorexia. Haar familiesituatie is alles behalve ideaal. Haar vader is er nooit, haar stiefmoeder frustrerend en haar biologische moeder kan samen met haar vriendin niet meer voor haar zorgen. Ze verliest zich het liefst in haar kunst, die bekendheid heeft vergaard op de website Tumblr. Die kunst raakt mensen zozeer dat een meisje haar zelfmoordbrief voor Ellen achterlaat. Ellen maakt namelijk kunst over haar eetstoornis. Het soort kunst dat ik zelf op mijn computer zou hebben opgeslagen toen ik een jaar of dertien was. Haar stiefmoeder stuurt haar, als laatste redmiddel, naar een controversiële dokter.

Herkenning

Lilly Collins heeft zelf een eetstoornis gehad. Een deel van het commentaar op de film gaat over het feit dat Collins, die al vrij tenger was, afviel voor de rol. Collins zei hier zelf over:

‘I was kept under strict supervision by the producers, director my own mother and a nutritionist. I’m older now and I have a different perspective about it. I was excited to tell the story and open up further conversation.’ – uit The Daily Mail

Aan Collins acteerwerk is duidelijk te zien dat zij zelf anorexia heeft gehad. Van de manier waarop zij loopt, tot aan de manier waarop zij haar kleren draagt. Tijdens het kijken van deze film lette ik niet zozeer op de dialoog, maar alles eromheen. Ellens vingernagels waren een rode, paarse kleur wat een indicator is van ondervoeding. Ze droeg wijde, vormloze kleding en haar mouwen tot over haar handen. De wijde kleren en lagen zijn niet alleen om gewicht te verhullen en warm te blijven. Het had voor mij ook een psychologisch effect – namelijk verdwijnen. Verdwijnen in je kleren, zo weinig mogelijk ruimte innemen en jezelf niet te veel laten zien. Het zijn geluidloze noodkreten. Dat Collins niet alleen de kleren draagt, maar het onderliggende sentiment ook weet uit te dragen in haar mimiek spreekt boekdelen over hoeveel zij van zichzelf in deze rol heeft gegeven.

Gewoontes

Een aantal eetstoornis-gewoontes wordt in de film op een zeer nonchalante bijna nietszeggende manier weergegeven. Dat is sterk en een groot statement van de film. De eetstoornis wordt hierdoor niet uitvergroot, maar de personages staan centraal. Een paar voorbeelden zijn Ellen die haar eten klein snijdt zodat het lijkt alsof ze heeft gegeten/aan het eten is. Onderdeel van een truc waarbij het je eten snijdt, vervolgens naar je mond brengen, dan mensen afleidt door gesprek en vervolgens het eten weer op het bord leggen en doorgaat met snijden. Zo lijkt het alsof je aan het eten bent, maar eigenlijk bent je mensen aan het afleiden. Het verstoppen van braaksel onder het bed door een ander personage is veel voorkomend bij mensen wiens toiletgedrag onder controle wordt gehouden.

Het innemen van laxeermiddel en het kauwen en uitspugen van eten in servetten, de lijst gaat door. Er waren ook een aantal fysieke eigenschappen die de revue passeerde in To The Bone die refereren naar eetstoornis-gewoonten. Het is een nonchalante en realistische weergaven van een bijna surrealistische levensstijl. Want in het echt is het ook gewoon deel van een geheel. Er worden grappen over gemaakt. Iets wat voor sommigen misschien als smakeloos overkomt, maar humor werkt helend. Vaak moet je er ook gewoon om lachen, want zodra je stilstaat bij wat er met je gebeurt wordt het alleen maar erger.

Representatie

Niet alleen meisjes hebben eetstoornissen. Eetstoornissen hebben geen leeftijd, geslacht, etniciteit, cultuur, of bepaald gewicht. Het kan iedereen overkomen. De cast heeft hier ook een video over gemaakt:

In de film zie je niet alleen Ellen die aan een eetstoornis lijdt. In het zorgcentrum waar zij komt is een verschillend spectrum aan patiënten aanwezig. Er zijn andere patiënten met anorexia. maar ook met bulimia nervosa, binge eating disorder (BED of COD)  In To The Bone is er ook een jongen in de kliniek. Jongens worden vaak overgeslagen in het gesprek over eetstoornissen en mentale gezondheid. To The Bone maakt dan ook een grote stap in de goede richting door een jongen met anorexia te laten zien. Ook etnische diversiteit en seksualiteit worden vaak ondermijnd in het gesprek. De film maakt ook hier vooruitgang in door een etnisch diverse cast en de representatie van LHBTQ+’ers.

Familie

Aan het eind van de film is er een heftige scène die gebaseerd is op het leven van de regisseur zelf. Ellen’s moeder zegt tegen Ellen dat ze vrede heeft met het feit dat Ellen dood wilt. Ze wil echter nog één poging doen om hun relatie te redden en pakt een flesje met melk. Ze zou Ellen graag willen voeden als een baby om de moeder-dochter relatie te herstellen. Ellen reageert verbaasd maar geeft uiteindelijk toe. Het was voor mij een heel pijnlijk zicht.

Eetstoornissen werken ontzettend isolerend. Je bent chagrijnig vanwege de honger, stinkt uit je mond en hebt geen energie meer. Het is lelijk. Goede support die door de pijnlijke rauwe realiteit breekt is essentieel. Het laatste wat ik wilde, was dat mensen mij zouden ‘opgeven’ toen ik nog maar een schil was van mezelf. Het moet echter wel gerespecteerd worden als mensen niet meer voor je kunnen zorgen. Zoals te zien is in To The Bone in het geval van Ellens moeder. Eigen mentale gezondheid hoort op de eerste plaats te staan, ook bij de omgeving. Als je familie zelf niet stabiel is, heeft familietherapie ook geen zin. Dokter Beckham (Keanu Reeves) zegt dan ook iets heel belangrijks in de film. De familietherapie van Ellen was in zijn woorden ‘it was a shit-show.’

Wie kan je dan redden?

Als afsluiter dan dit: in mijn optiek kan alleen de patiënt zelf zich redden. In de film staat Luke op de trap en zegt tegen Ellen dat ze niet de kliniek uit mag, want zij is het laatste goede in zijn leven. Luke volgde Ellen’s werk ook op internet en heeft het gevoel dat hij haar al jaren kent. Ellen zegt duidelijk ‘nee’.

Niet alleen toen hij fysiek meer van haar wilde. Ook deze kreet om hulp wijst ze terecht af. Je moet eerst voor jezelf zorgen, dan pas voor een ander. Je staat bij niemand in het krijt. Niet bij een partner, ouders of wie dan ook. Vraag vooral om hulp, wees niet bang om je te uiten over je gevoelens en geef niet op. Vooral daarom moet ik To The Bone grote complimenten geven. Ellen kiest voor zichzelf, voor het leven en voor haar eigen geluk. Ze zoekt hulp. Dat is het sterkste wat je kan doen.

Tijdens het schrijven van dit artikel heb ik mentale steun gezocht bij de Chat van Korrelatie. Ben jij of ken jij iemand die hulp nodig heeft? De hulpverleners van de stichting Korrelatie kunnen advies en hulp op maat bieden, naar elke persoonlijke situatie. Kijk op www.korrelatie.nl.

Afbeelding: © 2017 – Netflix

Lees verder