Waarom kijkt niemand in Oostenrijk The Sound of Music?

Waarom kijkt niemand in Oostenrijk The Sound of Music?

De eerste keer dat ik met het fenomeen werd geconfronteerd, was toen ik al een tijdje in Wenen woonde. Ik had bezoek over uit Nederland en we zongen een liedje uit The Sound of Music, gewoon spontaan op straat, zoals in musicals. Dat mijn Oostenrijkse vriend mij vreemd aankeek, schreef ik dan ook toe aan het spontaan in zingen uitbarsten – en niet aan het onbekend zijn met “Do-Re-Mi”. Dat hij de film nog nooit gezien had, vond ik vreemd – maar dat hij er zelfs nog nooit van had gehoord?

De Von Trapp familie. Wie?

Hij bleek niet de enige. Tot mijn verbazing had praktisch niemand hier de film noch gezien, noch van gehoord. De Von Trapp familie? Ja, dat deed misschien wel ergens een belletje rinkelen. Maar daar hield het vaak mee op. Degenen die wel weten dat de film bestaat, zijn daarop gewezen door buitenlanders. Vooral door Amerikanen. Ik vond het fascinerend; hoe kon een film die wereldwijd geldt als één der meest succesvolle films ooit, zo onbekend zijn in het land waar het zich afspeelt?

kinderen Von Trapp gaan naar bed
Kinderen Von Trapp gaan naar bed en doen een dansje  – © 20th Century Fox Home Entertainment

Niemand in Oostenrijk eet schnitzels met noodles.

Ik deed wat iedereen doet bij belangrijke vraagstukken in deze tijd en vroeg Google om raad. Daar las ik dat ik niet de enige ben die dit opmerkte. Bij reacties van Oostenrijkers viel me op dat de film een slechte reputatie heeft in het land. Het wordt afgeschreven als “kitsch”. Ter vergelijking heeft de film overigens een IMDB score van 8.0. Er werd het een en ander over stereotypen geschreven en de beeldvorming die Oostenrijkers nog steeds plaagt. En dingen die gewoon helemaal niet kloppen. Zoals welke zelfrespecterende Oostenrijker eet nou schnitzel met noodles? En iedereen die hier woont, weet toch wel dat de familie met hun vlucht uit Salzburg door de bergen juist in nazi-Duitsland terecht moet komen. Dat Hollywood wel eens een loopje met de feiten neemt, is algemeen bekend maar dit ‘loopje’ naar de Zwitserse grens is zo’n 300 kilometer. En toch, is dat alles zo storend om een landelijke boycot te verklaren?

Meine Lieder, Meine Träume

Ik had de film niet zo helder op mijn netvlies meer en er zat dus maar één ding op. Zo heb ik “Meine Lieder, Meine Träume”, zoals The Sound of Music hier officieel heet, opgezet en mijn vriend gedwongen de film voor het eerst in zijn leven te kijken. Wel de OV-versie want die in het nagesynchroniseerde Duits was voor mij geen optie. Na twee en een half jaar in Oostenrijk te hebben gewoond, heb ik de film wellicht iets anders beleefd dan voorheen. Vooral omdat je dingen ineens herkent, zoals de Mondsee waar we vorig jaar nog een weekendje waren geweest. Punt blijft dat ik het nog steeds een leuke film vind. Ook mijn vriend heeft gelachen en zich grotendeels vermaakt (iets wat hij hier nooit hardop kan toegeven natuurlijk en dus zal ontkennen). Naast gelach werd er bij de marionetten-scène wel een paar keer ‘oh man’ uitgestoten. Tot zover het storen aan stereotypen.

Identificeert hij zich ermee? Nee. Maar hij stoort zich er blijkbaar ook niet echt aan. Ik moet wel toegeven dat hij het laatste half uur van de film niet heeft meegekregen omdat hij in slaap was gevallen. Ironisch genoeg is dit erg toepasselijk. In 1965 werden voor de originele bioscooprelease in Oostenrijk alle nazi-gerelateerde scènes eruit gesneden omdat dit nog te gevoelig zou liggen. De film eindigde hier dus in eerste instantie na de bruiloft, precies het gedeelte waar hij wegzakte.

Amerikaanse liefdeverklaring

Ik besprak het lokale gebrek aan succes van de film terwijl we de volgende dag een schnitzel aten (echt waar en uiteraard met een Erdapfelsalat, zoals het hoort). Ligt het aan de stereotypen? De beeldvorming over Oostenrijk(ers) is dan wel niet helemaal correct, maar wel positief. Blijkbaar is The Sound of Music, samen met Mozart, voor de meeste toeristen de belangrijkste reden voor het bezoek aan Salzburg. Ze staan van overal uit de wereld in de rij om het Oostenrijk uit de film te leren kennen, want The Sound of Music kan je beschouwen als een liefdesverklaring aan het land. Toegegeven, een Amerikaanse liefdesverklaring. Dat druipt er overal vanaf. Hoewel ik me kan voorstellen dat het verdomd irritant is dat je iedere keer weer moet uitleggen dat “Edelweiss” niet het volkslied is, heb ik toch het idee dat een jongere generatie dat niet meteen als zodanig storend ervaart dat ze de film zouden afschrijven. Maar misschien ligt daar precies het punt; de film kwam niet nu maar in 1965 uit.

Een onverwerkt oorlogsverleden?

Een tijd waarin het Tweede Wereldoorlogsverleden nog verwerkt moest worden. Na de oorlog was Oostenrijk verdeeld in gebieden onder Franse, Britse, Amerikaanse en Russische controle. Pas in 1955 verlieten zij het land en werd Oostenrijk weer zelfstandig. Ik kan me voorstellen dat die tien jaar erna een tijd was waarin aan de nationale identiteit werd gewerkt.  Om dan een Amerikaanse interpretatie van jouw land en cultuur voorgeschoteld te krijgen, zou zo maar in het verkeerde keelgat kunnen schieten. Bovendien was er al een succesvolle Duitstalige film “Die Von Trapp Familie” in 1956 uitgekomen. De Amerikaanse theater musical is hierop gebaseerd. En daar is de The Sound of Music weer uit voortgekomen. Ook dat zou een (mede)verklaring kunnen zijn waarom Oostenrijkers helemaal niet zaten te wachten op deze film. Daarbij schijnt de Duitse nasynchronisatie slecht te zijn geweest. Op zich al reden genoeg om een film over te slaan wat mij betreft.

zingen voor de nazi's - © 20th Century Fox Home Entertainment
zingen voor de nazi’s – © 20th Century Fox Home Entertainment

Een musical hoort niet in de bioscoop?

Of misschien is gewoon het genre niet zo het “ding” van de gemiddelde Oostenrijker. Zoals een vriend hier als argument gaf: “Een musical hoort in het theater. Als ze in een film beginnen te zingen, haak ik af.” Feit is dat de recensies blijkbaar erg slecht waren en de bezoekers massaal weg bleven. En nu, ruim 50 jaar later, is The Sound of Music vrijwel onbekend in Oostenrijk, ondanks dat de film voor zo’n 300.000 toeristen per jaar verantwoordelijk is.

Ik heb dus nog geen eenduidig antwoord op het waarom. Maar terwijl we er nog even lekker op door filosoferen, bestel ik een Apfelstrudel.

Lees verder

  • Column Pim: M O G G U HColumn Pim: M O G G U HDat je bij het uit bed stappen je nek verrekt. Dat je onderaan de trap de laatste trede […]
  • Kersttrutten: <i>Pim aflevering 11</i>Kersttrutten: Pim aflevering 11Twee trutten en een pannetje glühwein. Humor, we maken kerststukjes. Dominique twee voor […]
  • Colum Pim: <i>COR</i>Colum Pim: CORHij is aan het smelten. Het is een sneu gezicht. ‘t Zal je maar gebeuren, dat je neus […]